İçindekiler
Newton'un hareket yasaları TYT'de yaklaşık 2 soru, AYT'de 2–3 soru ile fiziğin en yüksek soru ağırlıklı konusudur. Ancak bu konudan düşük net alan öğrencilerin çoğu formülü bilmemekten değil, yanlış bağlamda uygulamaktan hata yapıyor. Bu rehber tip bazlı çalışmana yardımcı olacak.
3 Yasanın Kısa Özeti
| Yasa | İfade | Sınavdaki Karşılığı |
|---|---|---|
| 1. Yasa — Eylemsizlik | Net F = 0 ise cisim hızını korur | Denge soruları, sabit hızlı hareket |
| 2. Yasa — F = ma | Net kuvvet → ivme üretir | İvme ve kuvvet hesabı soruları |
| 3. Yasa — Etki-Tepki | Her kuvvetin eşit-zıt çifti vardır | Bağlı cisim ve çarpışma soruları |
Serbest Cisim Diyagramı — Neden Zorunlu?
Serbest cisim diyagramı çizmek, TYT'de 30 saniye "kaybettirir" ama yanlış cevabı engeller. Çizmeden doğrudan işleme geçen öğrenciler kuvvet yönlerini karıştırma ihtimalini ciddi oranda artırır.
Diyagram çizme adımları:
- Cismi bir nokta ya da kutu olarak çiz
- Her kuvveti ok ile göster (ağırlık ↓, normal ↑, sürtünme ←/→, ip T)
- Koordinat ekseni belirle (hareket yönü +)
- Her eksende kuvvetleri topla → net kuvveti bul
- F = ma yaz
TYT'de Çıkan Newton Soru Tipleri
Tip 1 — Yatay Yüzeyde Net Kuvvet
Yatay yüzeyde itilen/çekilen cisim; verilen kuvvet, sürtünme katsayısı ya da ivme. Birini bul.
Çözüm yolu: Serbest cisim diyagramı → yatayda F_net = F_uygulanan − F_sürtünme → F_net = ma
Tip 2 — Eğik Düzlem
θ açılı eğik düzlemde cisim kayıyor ya da denge halinde. Kuvvet ya da ivme soruluyor.
Çözüm yolu: Ağırlığı eğiğe paralel (mg sinθ) ve dik (mg cosθ) bileşenlere ayır. Normal kuvvet = mg cosθ. Sürtünme varsa F_s = μN.
Tip 3 — Asansör (Görünür Ağırlık)
Asansörde tartı kaç kg gösterir? Yukarı ivmelenen: N = m(g+a). Aşağı ivmelenen: N = m(g−a).
AYT'de Çıkan Newton Soru Tipleri
Tip 4 — Bağlı Cisim Sistemi (İp ile Bağlı)
İple bağlı 2–3 cisim aynı ip gerilmesiyle hareket ediyor. Sistem ivmesi ve ip gerginliği soruluyor.
Çözüm yolu: Tüm sistemi tek cisim gibi yaz → a = F_net_toplam / m_toplam. Sonra tek cisim üzerinde gerilimi bul.
Tip 5 — Makara Sistemleri (Atwood)
Makaradan geçen iple bağlı iki farklı kütle. İvme ve ip gerilmesi soruluyor.
Çözüm yolu: a = (m₁ − m₂)g / (m₁ + m₂). T = 2m₁m₂g / (m₁ + m₂)
Tip 6 — Moment ile Birleşik Newton
AYT'ye özgü: dönen cisim + öteleme birlikte. Net tork ve net kuvvet aynı anda uygulanır.
En Sık Yapılan 5 Hata
- F = ma'daki F'yi tek kuvvet sanmak — Her zaman net (bileşke) kuvvettir
- Sürtünme yönünü yanlış almak — Sürtünme harekete karşıdır, kuvvete değil
- Normal kuvveti ağırlıkla eşitlemek — Eğik düzlem ve asansörde bu eşitlik bozulur
- Etki-tepki çiftlerini aynı cisim üzerinde toplamak — 3. yasa kuvvetleri farklı cisimler üzerindedir, birbirini götürmez
- Bağlı sistemde her cisim için ayrı F=ma yazmamak — Sistem ivmesi bulduktan sonra gerilim için ayrı denklem şart
Adım Adım Çözüm Yöntemi
- Sorudaki her cisim için ayrı serbest cisim diyagramı çiz
- Koordinat eksenleri seç (hareket yönü pozitif)
- Her eksen için ΣF = ma denklemini yaz
- Bilinmeyeni çöz
- Birim kontrolü yap (N, kg, m/s²)
Newton Sorularında Takıldığın Yer mi Var?
Soru tipi bazlı çalışma, hata analizi ve kişisel plan için birebir destek. Online veya Ankara'da yüz yüze ders.
Sık Sorulan Sorular
Newton'un 1. yasası ne demektir?
Eylemsizlik yasası: üzerine net kuvvet etki etmeyen cisim, hareketsizse hareketsiz kalır; hareket halindeyse aynı hız ve doğrultuda hareket etmeye devam eder.
TYT Newton sorularında en sık hata nedir?
Kuvvetleri serbest cisim diyagramı çizmeden doğrudan işleme geçmek. Sürtünme kuvvetinin yönünü ters almak ve normal kuvveti ağırlıkla karıştırmak en yaygın hatalardır.
Newton'un 3. yasası AYT'de nasıl sorulur?
Etki-tepki çiftleri genellikle bağlı cisim sistemlerinde ya da çarpışma analizlerinde sorulur. 3. yasa kuvvetleri farklı cisimlere uygulandığından aynı cismin dengesiyle karıştırılmamalıdır.